Muzeum Nowej Huty będzie miało nowoczesną siedzibę

Rusza modernizacja dawnego kina Światowid. W 2028 roku Muzeum Nowej Huty będzie miało nowoczesną siedzibę

- Ta inwestycja to przede wszystkim odpowiedź na głosy mieszkańców, którzy od lat domagali się współczesnego miejsca, w którym historia, tożsamość i codzienne życie Nowej Huty będą mogły być opowiedziane, zrozumiane i docenione – podkreślił Prezydent Krakowa dr Aleksander Miszalski podczas uroczystości podpisania umowy w sprawie modernizacji i rozbudowy dawnego kina Światowid na potrzeby Muzeum Nowej Huty.

- To największa inwestycja kulturalna Krakowa finansowana ze środków unijnych w obecnej perspektywie. Dzięki programowi Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko (FEnIKS), Muzeum Nowej Huty otrzymało niemal 76,5 miliona złotych wsparcia, a całkowity koszt modernizacji i rozbudowy wyniesie około 100  milionów złotych – mówił Prezydent Krakowa.

Przypomniał, że Muzeum Nowej Huty powstało dzięki zaangażowaniu wielu osób, którym za nie dziękował. Podkreślił, że niezwykle ważnym elementem inwestycji jest budowanie więzi. – W budynku zostaną usunięte bariery, powstanie kawiarnia i przestrzeń sąsiedzka. Dzięki takim miejscom możemy rozwijać się jako społeczeństwo - dodał Prezydent Krakowa.

- Symbolicznym centrum każdego miasta były kiedyś katedry. Katedrami współczesnych miast są muzea – mówił dr Michał Niezabitowski, Dyrektor Muzeum Krakowa, wspominając spotkanie sprzed 20 lat, gdy władze miasta zleciły mu utworzenie Muzeum Nowej Huty. Podkreślał, że „Nowa Huta to opowieść o Krakowie, o Polsce, o Zjednoczonej Europie”.

Jacek Szymanek, Członek Zarządu Mostostal Warszawa S.A. dziękował za zaufanie podkreślał liczne doświadczenia firmy w realizacji projektów miejskich i kulturalnych.  

- To miejsce już było niezwykłe, a po remoncie jego niezwykłość będzie po wielokroć większa – mówił  zastępca Prezydenta Krakowa Łukasz Sęk, wyrażając nadzieję, że Muzeum Nowej Huty stanie się społeczno-kulturalnym centrum dzielnicy. – Jako nowohucianin  nie mogę się już doczekać spotkania w tym miejscu po remoncie! – dodał.

27 czerwca 2025 roku przedstawiciele Muzeum Krakowa i firmy Mostostal S.A. podpisali - umowę na „Wykonanie robót budowlanych i prac konserwatorskich w ramach Projektu pn.: „Modernizacja i rozbudowa dawnego kina Światowid na potrzeby Muzeum Nowej Huty". Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach działania VII Priorytetu Kultura Działania 7.1. Infrastruktura kultury i turystyki kulturowej Programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021-2027” oraz Gminę Miejską Kraków.

Mostostal Warszawa S.A. jest Generalnym Wykonawcą prac budowlano-konserwatorskich w dawnym kinie Światowid na os. Centrum E 1. Przedmiot umowy obejmuje w szczególności: rozbudowę części podziemnej o ok. 1 700 m2, wykonanie tarasu na dachu budynku oraz roboty budowlano- konserwatorskie wraz ze wszystkimi instalacjami zaprojektowanymi wewnątrz budynku (m.in. elektrycznymi, sanitarnymi, wentylacją, klimatyzacją etc.), stolarką okienną oraz drzwiową, podłogami, białym montażem, elewacją, zagospodarowaniem terenu przylegającego do budynku (wjazd, miejsca parkingowe etc.) oraz wykonaniem przyłączy i całej infrastruktury technicznej zgodnie z dokumentacją projektową. Wykonawca ma także wykonać kompletną dokumentację niezbędną do uzyskania odbiorów oraz pozwolenia na użytkowanie.

Ponieważ budynek dawnego kina Światowid jest wpisany do rejestru zabytków, prace budowlane będą wykonywane pod nadzorem Miejskiego Konserwatora Zabytków.

Remont i modernizacja siedziby Muzeum Nowej Huty ma potrwać 30 miesięcy, prace mają zakończyć się do 31 grudnia 2027 roku. Kolejne trzy miesiące zarezerwowano na uzyskania niezbędnych odbiorów i pozwoleń.

Wartość prac do wykonania w tym etapie wynosi 60.177.750,00  zł brutto. Następnym etapem prac będzie budowa wystawy stałej.


W drodze do Muzeum Nowej Huty




Przeszłość/Historia

Muzeum Nowej Huty – oddział Muzeum Krakowa mieści się w dawnym budynku kina Światowid w ścisłym centrum socrealistycznej zabudowy Nowej Huty (os. Centrum E 1). Jest efektem długotrwałych zabiegów i pracy wielu osób intensywnie zaangażowanych w badanie, dokumentowanie i opisywanie życia Nowej Huty. W obecnym kształcie placówka funkcjonuje od 1 marca 2019 r. Powstała w wyniku połączenia Muzeum Historycznego Miasta Krakowa i Muzeum PRL-u. Zespół tworzący Muzeum Nowej Huty połączył doświadczenia wcześniejszego oddziału MHK – Dzieje Nowej Huty i Muzeum PRL-u.

Oddział Dzieje Nowej Huty działał od 2005 r. na os. Słonecznym 16. Zrealizował ponad 30 wystaw, prowadził badania, opracowywał i udostępniał informacje o dzielnicy – od prehistorii do współczesności. Wydawał naukowe i popularyzatorskie publikacje dotyczące dziejów Nowej Huty, prowadził też intensywną działalność edukacyjną.

Muzeum PRL-u działało od kwietnia 2013 r. i było współprowadzone przez gminę Kraków oraz Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Mieściło się w dawnym budynku kina Światowid. Było miejscem spotkania różnych narracji o okresie PRL – politycznej, społecznej, obyczajowej, kulturalnej, a także rozmów i debat na temat epoki. Zaprosiło mieszkańców Krakowa i turystów na kilkanaście wystaw, z których część miała charakter ponadlokalny – ogólnopolski, a nawet międzynarodowy.

Zgodnie z decyzją Rady Miasta Krakowa 1 marca 2019 r. Muzeum Historyczne Miasta Krakowa i Muzeum PRL-u połączyły się w Muzeum Krakowa. Nowohucki oddział, funkcjonujący odtąd jako Muzeum Nowej Huty, w swojej działalności wystawienniczej, edukacyjnej i badawczej łączy ideę muzeum lokalnego, koncentrującego się na Nowej Hucie i muzeum opowiadającego o doświadczeniu zimnej wojny oraz komunizmu.

Pierwszą wystawą zrealizowaną pod nowym szyldem był Nowohucianin, wpisujący się zarówno w jubileusz 70-lecia Nowej Huty, jak i w projekt PrzeMieszczanie – przygotowany przez Muzeum Krakowa na jubileusz swego 120-lecia. W kolejnych latach w Muzeum Nowej Huty można było oglądać wystawy czasowe: Nasz jest ten dzień (wystawa plenerowa na 30. rocznicę wyborów kontraktowych), Mój drugi dom? Huta im. Lenina, Wańka-wstańka. Nowohucki pomnik Lenina, Osiedleni. Mistrzejowice, Obóz Pracy Przymusowej Baulager 15/XIV w Mogile (wystawa plenerowa), Plac Centralny. W poszukiwaniu centrum, Trzepaki, Reksio, Atari, Bunt w systemie. Muzyczne przestrzenie wolności 1945–89, Rok 1989 (wystawa plenerowa).




Teraźniejszość

Muzeum Nowej Huty prowadzi bogatą i różnorodną działalność edukacyjną. Grupy szkolne i przedszkolne zaprasza na warsztaty, lekcje muzealne, spacery, konkursy. Organizuje też wiele wydarzeń dedykowanych różnym odbiorcom, np. spotkania z ciekawymi osobami, debaty popularnonaukowe, oprowadzania, wykłady, gry miejskie. Jest głównym organizatorem corocznej akcji Zajrzyj do Huty, do udziału w której zaprasza nowohuckie instytucje kulturalne, organizacje pozarządowe, aktywistów oraz pasjonatów Nowej Huty.

Pod opieką nowohuckiego oddziału Muzeum Krakowa znajdują się liczne zbiory związane zarówno z historią dzielnicy, jak i z okresem PRL-u. Są wśród nich fotografie, m.in. Stanisława Gawlińskiego, Henryka Hermanowicza, Roberta Kosieradzkiego i Janusza Podleckiego, a także dzieła sztuki, przedmioty codziennego użytku, wydawnictwa drugiego obiegu i plakaty propagandowe. Kolekcje muzealne systematycznie powiększają się o kolejne artefakty. Zespół Muzeum Nowej Huty rozbudowuje także zasoby historii mówionej, gromadząc relacje świadków historii.

Niezwykle ważnym aspektem działalności Muzeum Nowej Huty jest wielowymiarowa współpraca z lokalną społecznością. Mieszkańcy Nowej Huty i Krakowa wnoszą nieoceniony wkład w różne obszary funkcjonowania placówki, udostępniając i przekazując pamiątki, dzieląc się wspomnieniami, czynnie angażując się w muzealne projekty oraz realizując własne inicjatywy przy wsparciu Muzeum.




* * *




Budynek dawnego kina Światowid nie przeszedł żadnego poważnego remontu od czasu powstania. Dostosowanie go do potrzeb nowoczesnej, atrakcyjnej, działającej na pełną skalę placówki muzealnej wymaga dużej i kompleksowej inwestycji, która obecnie jest realizowana.

Pierwsze kroki w tym kierunku podjęto wiele lat temu. 5 października 2016 r. rozstrzygnięto konkurs Na wykonanie koncepcji projektu architektoniczno-budowlanego, scenariusza wystawy stałej i projektu aranżacji wystawy stałej – zwyciężyła koncepcja firmy MAE Multimedia Art & Education. W lutym 2019 r. zakończono prace nad scenariuszem wystawy stałej i projektami budowlano-konserwatorskimi oraz aranżacyjnymi.




Przyszłość

W marcu 2024 r. Muzeum Nowej Huty otrzymało dofinansowanie z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego w wysokości 76 466 590,90 zł z Funduszy Europejskich na Infrastrukturę w ramach programu FEnIKS (Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021–2027) na modernizację i rozbudowę. Inwestycja jest współfinansowana ze środków Gminy Miejskiej Kraków (GMK) – 23 173 071 zł. Całkowita szacowana wartość projektu to 99 639 661,46 zł. (netto). 6 maja 2024 r. podpisano umowę pomiędzy Muzeum Krakowa a Ministerstwem Kultury i Dziedzictwa Narodowego dotyczącą realizacji inwestycji.

Z uwagi na zakres inwestycji, obejmujący nie tylko remont konserwatorski budynku, ale też jego rozbudowę i stworzenie wystawy stałej, realizacja projektu planowana jest na lata 2024–2028. Jest to jedno z największych przedsięwzięć w historii Muzeum Krakowa.




W ramach projektu przebudowy, rozbudowy i zmiany sposobu użytkowania budynku kina Światowid na potrzeby Muzeum Nowej Huty przewidziano:

prace związane z remontem konserwatorskim i budową nowej kubatury podziemnej oraz naziemnej związane z adaptacją dachu na potrzeby kina letniego,
budowę, przebudowę i rozbudowę niezbędnej infrastruktury technicznej (nawierzchnie drogowe z placami manewrowymi i parkingami oraz chodnikami, sieci elektryczne, teletechniczne, wodno-kanalizacyjne, ciepłownicze, oświetlenie zewnętrzne, monitoring),
prace w zakresie zielni,
prace związane wykonaniem wystawy stałej wraz z dostawą sprzętu,
prace dotyczące aranżacji wnętrz.




Dzięki funduszom z Programu FEnIKS oraz dotacji GMK realizowane są działania miękkie, w tym: podnoszenie kompetencji kadr Muzeum, działania edukacyjne podnoszące świadomość ekologiczną oraz klimatyczną społeczeństwa, a także współpracę z instytucjami partnerskimi z innych państw.




W trakcie remontu niemożliwe jest funkcjonowanie Muzeum w budynku dawnego kina, dlatego główna siedziba Muzeum Nowej Huty mieści się obecnie w odremontowanej przez Muzeum lokalizacji na os. Szkolnym 22. To tutaj muzealny zespół prowadzi bieżącą działalność badawczą i edukacyjną, jednocześnie pracując nad przyszłą wystawą stałą.

 

Jakie będzie Muzeum Nowej Huty?

Program realizowany przez Muzeum Nowej Huty opiera się na doświadczeniach zespołu wyniesionych z obu wcześniejszych placówek: oddziału MHK – Dzieje Nowej Huty i Muzeum PRL-u. Został on dookreślony w efekcie konsultacji społecznych, których kolejne etapy przebiegały od 2016 r. W tym czasie odbywały się spotkania m.in. z instytucjami kultury, organizacjami społecznymi i mieszkańcami Nowej Huty.

Muzeum jest centrum wiedzy i dokumentacji w obszarze historii Nowej Huty, zarówno szeroko rozumianej, jak i mikrohistorii poszczególnych miejsc oraz osób. Wśród jego najważniejszych funkcji i zadań można wymienić: gromadzenie i opracowywanie zbiorów związanych z Nową Hutą, edukację i popularyzację wiedzy o Nowej Hucie i okresie PRL, sieciowanie podmiotów zajmujących się dziedzictwem Nowej Huty i wspieranie ich swoimi kompetencjami, współpracę z mieszkańcami, wspieranie ich działań i inicjatyw, m.in. w zakresie archiwistyki społecznej, popularyzacji i ochrony nowohuckiego dziedzictwa, dokumentacji współczesności. Muzeum jest też przestrzenią dialogu, dotyczącego zarówno Nowej Huty i jej współczesności, jak i doświadczenia komunizmu. W zakresie badań oraz narracji o komunizmie muzealny zespół dąży do wymiany doświadczeń i współpracy z innymi miejscami oraz podmiotami związanymi z popularyzacją historii XX wieku, ze szczególnym uwzględnieniem czasów socjalizmu w Europie Środkowej i Wschodniej.

W efekcie realizowanej modernizacji i rozbudowy Muzeum zyska nieporównywalnie lepsze warunki i większe możliwości do pełnoskalowej realizacji swojej misji, zadań i celów programowych.

Powierzchnia całkowita obiektu dawnego kina Światowid wynosi 4 304,12 m2, powierzchnia użytkowa – 3 480 m2. Jednak ze względu na zły stan techniczny budynku większość jego przestrzeni nie była użytkowana przez Muzeum. Po zakończeniu inwestycji powierzchnia całkowita obiektu wyniesie 6 176,20 m2, a powierzchnia użytkowa – 4 361,13 m2 i praktycznie w całości będzie przeznaczona na cele kulturalne – będzie to około trzykrotny wzrost w porównaniu do powierzchni dotychczas wykorzystywanej na cele kulturalne. W obiekcie znajdzie się nowoczesna wystawa stała oraz przestrzenie na wystawy czasowe, działania edukacyjne czy spotkania i inicjatywy mieszkańców (tzw. przestrzeń sąsiedzka) oraz nowoczesne magazyny zbiorów Powstanie osobne wejście na dach budynku, który zostanie zaadaptowany na taras widokowy, kawiarnię i kino letnie.

Dzięki remontowi Muzeum Nowej Huty stanie się znacznie bardziej dostępne dla osób ze specjalnymi potrzebami. W większości przestrzeni zlikwidowane zostaną – przez montaż wind i podjazdów dla wózków – bariery architektoniczne. Na miejscu będzie można skorzystać z wózka inwalidzkiego, powstanie też toaleta dla osób ze specjalnymi potrzebami ruchowymi. Powstanie ścieżka zwiedzania dla osób niewidomych, dostępna też będzie aplikacja z audiodeskrypcją oraz ścieżką w Polskim Języku Migowym. Będzie można również skorzystać ze ścieżki zwiedzania z językiem prostym dla osób z niepełnosprawnością intelektualną czy problemami komunikacyjnymi.

Kompleksowej odnowie zostanie poddana elewacja budynku. Wraz z placem znajdującym się przed wejściem stworzy atrakcyjną i zapraszającą przestrzeń miejską. Nawierzchnia placu zostanie wymieniona, a w jego wschodniej części zostanie posadzona zieleń. Zmian w wyglądzie placu dopełnią przywrócone do pierwotnej formy schody do budynku oraz neon wieńczący dawne kino.


Funkcje poszczególnych kondygnacji

POZIOM –1

Podziemna część budynku zostanie rozbudowana na potrzeby wystawy stałej oraz magazynów zbiorów muzealnych. Ponadto znajdą się tam: pomieszczenia gospodarcze, techniczne oraz zespół szatni wraz z blokiem higieniczno-sanitarnym dla pracowników obsługi.

POZIOM 0

Na parterze znajdą się przestrzenie do obsługi gości muzeum: hol wejściowy, punkt informacyjny i kasa biletowa, szatnie, pomieszczenie ochrony i monitoringu oraz sklep muzealny. Dawna sala kinowa zostanie przystosowana do nowych funkcji przy jednoczesnym zachowaniu jej pierwotnego układu przestrzennego oraz charakteru. Zaprojektowana interwencja zakłada transparentną przegrodę szklaną, poprowadzoną w linii antresoli (nadwieszonej na poziomie pierwszego piętra). To rozwiązanie w sposób nieinwazyjny podzieli salę na dwie niezależnie działające przestrzenie – salę wystaw czasowych oraz wielofunkcyjną salę przystosowaną do organizacji konferencji, wernisaży, czy koncertów. Niezależne funkcjonowanie każdej z nich zapewnią osobne wejścia z holu głównego oraz dodatkowe odrębne wejścia od zewnętrznej strony budynku.

Na poziomie parteru zaplanowano także przestrzeń sąsiedzką, w której mieszkańcy Nowej Huty będą mogli realizować swoje inicjatywy i projekty. Została ona przewidziana we wschodniej części budynku, w bezpośrednim sąsiedztwie tarasu, który w okresie wiosenno-letnim będzie dodatkowym, atrakcyjnym miejscem do odpoczynku i różnorodnych działań lokalnej społeczności. Co istotne, do przestrzeni sąsiedzkiej powstanie osobne wejście z zewnątrz, umożliwiające działania niezależne od godzin otwarcia Muzeum.

POZIOM 1

Na pierwszym piętrze znajdą się sale edukacyjne, odpowiednio wyposażone z myślą o zajęciach przeznaczonych dla dzieci i młodzieży, a także biblioteka muzealna z czytelnią, ulokowane w wyjątkowym miejscu – w przestrzeni antresoli nadwieszonej nad dawną salą kinową. Strefa ta zostanie oddzielona transparentną przegrodą szklaną, izolującą bibliotekę i czytelnię od sali audytoryjnej zlokalizowanej poniżej.

Na tym poziomie powstanie także zespół pomieszczeń pracowni merytorycznych dla pracowników Muzeum.

POZIOM 2

Dominującą część poziomu stanowi istniejące poddasze nieużytkowe – przestrzeń techniczna dla prowadzenia instalacji. Na tej kondygnacji znajduje się również pomieszczenie dawnej projektorni sali kinowej, która będzie udostępniana w ramach ścieżki zwiedzania dotyczącej historii budynku.

POZIOM 3

To poziom dachu budynku, na którym zaprojektowano częściową nadbudowę. Powierzchnia dachu będzie pełnić funkcję tarasu widokowego. Została tu także zaplanowana kawiarnia oraz kino letnie, nawiązujące do pierwotnej funkcji dawnego kina Światowid. Poziom trzeciego piętra będzie w całości dostępny bezpośrednio z nowoprojektowanej klatki schodowej, co zapewni mu działanie w sposób niekolidujący z funkcjonowaniem Muzeum.


Jaka będzie wystawa stała?

Wystawa stała w Muzeum Nowej Huty będzie opowiadała przede wszystkim o Nowej Hucie i jej mieszkańcach, a na dalszym planie – o okresie PRL. Ramy czasowe narracji będą jednak szersze – obejmie ona zarówno czasy przed budową Nowej Huty, jak i współczesność. Ekspozycja będzie mieć układ chronologiczno-problemowy.

Historia Nowej Huty to opowieść o wyjątkowym projekcie społecznym, ideowym, architektonicznym. Punktami dramaturgicznymi wystawy będą przełomowe wydarzenia z życia Nowej Huty – budowa nowego miasta, obrona krzyża nowohuckiego w 1960 r., stan wojenny i strajki lat 80.

Ogólnopolskie wątki narracji będą poprowadzone równolegle do opowieści o Nowej Hucie, uzupełniając ją, stanowiąc jej tło, a jednocześnie tworząc spójny obraz historii PRL – począwszy od instalacji i filarów systemu komunistycznego, przez odwilż 1956 r., epokę gierkowską, lata 80. XX w. i działalność opozycji antykomunistycznej, aż po transformację ustrojową.

Istotnym elementem wystawy będzie oś życia codziennego, biegnąca wzdłuż ekspozycji i prezentująca wybrane zagadnienia z PRL-owskiej codzienności, jak: codzienność ekonomiczna (handel, bieda, sposoby radzenia sobie z brakami na rynku, luksus), kultura i rozrywka, mieszkalnictwo, moda, zdrowie, gastronomia, szkoła, gry i zabawy dziecięce.

Dzięki konstrukcji narracyjnej oraz różnorodnym środkom przekazu to, co zbiorowe, polityczne splecie się w Muzeum Nowej Huty z tym, co indywidualne, prywatne i osobiste. Wśród licznych eksponatów prezentowanych na wystawie znajdą się m.in.: dzieła sztuki (obrazy, rzeźby, grafiki), artefakty z terenu dawnej Huty im. Lenina, pamiątki związane z działalnością opozycji antykomunistycznej, często należące do konkretnych osób, wiele przedmiotów codziennego użytku przekazanych Muzeum przez osoby prywatne. Ważnym elementem opowieści będą zarejestrowane relacje, indywidualne historie konkretnych osób – mieszkańców Nowej Huty. Uzupełnienie narracji będą stanowić liczne fotografie, filmy i nagrania z epoki. Na potrzeby wystawy powstaną także materiały i instalacje audiowizualne, pomoce dotykowe, elementy angażujące. Zostanie też zrealizowana specjalna ścieżka zwiedzania dla dzieci o charakterze interaktywnym.

 

źródło: Muzeum Krakowa