81. rocznica likwidacji obozu dla Romów w Auschwitz

W nocy z 2 na 3 sierpnia 1944 r. Niemcy zlikwidowali w obozie Auschwitz II-Birkenau tzw. obóz rodzinny dla Cyganów (Zigeunerfamilienlager). W komorach gazowych zamordowano około 4,3 tysiąca dzieci, kobiet i mężczyzn. 2 sierpnia obchodzony jest w Polsce jako Dzień Pamięci o Zagładzie Sinti i Romów.

W uroczystościach na terenie b. Auschwitz II-Birkenau, przy pomniku upamiętniającym zagładę Romów i Sinti, wzięła udział m.in. Iwona Gibas z zarządu województwa oraz radni województwa Tadeusz Arkit i Jerzy Fedorowicz. 2 sierpnia obchodzony jest w Polsce jako Dzień Pamięci o Zagładzie Sinti i Romów. Tego dnia w uroczystościach na terenie byłego niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego wzięło udział kilkaset osób, przedstawiciele władz państwowych, międzynarodowe delegacje, w tym Theodoros Rousopoulos - przewodniczący Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy oraz Martin Hojsík - wiceprzewodniczący Parlamentu Europejskiego, przedstawiciele korpusu dyplomatycznego, władz samorządowych, instytucji i organizacji.

Na zakończenie obchodów przy pomniku upamiętniającym zagładę Romów i Sinti złożono wieńce. W imieniu Samorządu Województwa Małopolskiego kwiaty złożyli: Iwona Gibas z zarządu województwa, Monika Gubała, dyrektor Departamentu Kultury i Dziedzictwa Narodowego UMWM, radni województwa Tadeusz Arkit i Jerzy Fedorowicz.

Pamięć jest naszym obowiązkiem. Jesteśmy tutaj. W Miejscu Pamięci i Muzeum Auschwitz-Birkenau. Oddajemy hołd Ofiarom. Pamiętamy, przypominamy i przekazujemy tę wiedzę kolejnym pokoleniom. W grudniu 2023 roku Sejmik Województwa Małopolskiego zdecydował o utworzeniu nowej Instytucji Kultury Województwa Małopolskiego. 1 lutego 2024 roku rozpoczęło w Oświęcimiu działalność Centrum Historii i Kultury Romów, którego celem i zadaniem jest badanie i upowszechnianie wiedzy o wielowiekowej obecności Romów na ziemiach polskich. Pamięć, sprawiedliwość, wolność, pokój, demokracja, miłość i szacunek do drugiego człowieka, to są wartości, wokół których koncentrujemy dzisiaj naszą wspólną misję - mówi Iwona Gibas z Zarządu Województwa Małopolskiego.  

Podczas obchodów głos zabrało dwóch Ocalałych: Edward Dębicki oraz Dieter Flack. - Jestem tutaj z wami jako Rom, muzyk, twórca, świadek historii naszego narodu. Jestem kimś, kto przeżył Zagładę i stoi dziś przed wami w wieku 91 lat, aby podzielić się moim doświadczeniem – mówił Edward Dębicki. - Dziś zwracam się szczególnie do młodych. Ten czarny obraz, który niosę w sobie, przekazuję wam - młodemu pokoleniu. Musicie być czujni i reagować na najmniejsze przejawy rasizmu, aby nie przerodził się w ogrom kolejnej tragedii - apelował Edward Dębicki.

Dieter Flack zwrócił się w swoim wystąpieniu przede wszystkim do ludzi młodych: - Po zakończeniu II wojny światowej długo żałowałem, że jako Sinto miałem znacznie trudniejszy dostęp do edukacji niż członkowie większościowego społeczeństwa. Bardzo chciałbym móc uczyć się dłużej i więcej. Dlatego chciałbym zaapelować do młodych ludzi: korzystajcie z każdej okazji do dalszej nauki, uczcie się języków i poznawajcie inne kraje oraz kultury. To pomaga przełamywać uprzedzenia i tworzyć klimat tolerancji i akceptacji - powiedział.

Prezes Stowarzyszenia Romów w Polsce Roman Kwiatkowski mówił: – Pamięć to nasz obowiązek i nasze prawo. W Auschwitz, w Letach, w Hodoninie, Buchenwald, Majdanku, Treblince i wielu innych – Romowie ginęli tylko dlatego, że nimi byli. I nie wolno nam pozwolić, by te miejsca pamięci ulegały zapomnieniu czy zaniedbaniu - podkreślał.

- Dziś jednak szczególnie niepokoi mnie coś jeszcze. Po ulicach polskich miast znów przeszły tłumy skandujące hasła odrzucenia i nienawiści. „Stop imigracji”, „Polska dla Polaków”. To alarmujący sygnał, że historia próbuje otwierać dawno zamknięte drzwi. Niepokojące jest to, że tendencje rasistowskie, ksenofobiczne i dyskryminacyjne przybierają na sile w wymiarze globalnym - zaznaczył prezes Stowarzyszenia Romów w Polsce.

Wezwał młodych ludzi: - Uczcie się z tej historii. Ona jest waszą tarczą. Bo świat bez pamięci łatwo daje się prowadzić ideologiom pogardy. Młodemu pokoleniu przekazujemy nie tylko wiedzę o tym, co się wydarzyło, ale przede wszystkim umiejętność rozpoznawania symptomów nienawiści i odwagi do przeciwstawiania się jej dzisiaj tu i teraz - mówił Roman Kwiatkowski. - Centrum Historii i Kultury Romów w Oświęcimiu, które rozpoczęło swoją działalność w lutym 2024 roku służy temu celowi. Z tego miejsca kieruję słowa uznania i wdzięczność dla Zarządu Województwa Małopolskiego. Jest tutaj z nami dzisiaj obecna pani marszałek Iwona Gibas. Jesteśmy bardzo wdzięczni. Dziękujemy – dodał prezes Roman Kwiatkowski.

Podczas obchodów prezes Stowarzyszenia Romów w Polsce Roman Kwiatkowski został odznaczony za zasługi w działalności społecznej Brązowym Krzyżem Zasługi przyznanym przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Andrzeja Dudę.

Piotr Cywiński, dyrektor Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau, opowiedział historię jednego z romskich dzieci zamordowanych w Auschwitz. - To nie jest zwykłe wydarzenie, bowiem spotykamy się dokładnie w tym miejscu, gdzie wydarzyła się ta historia. Nieco ponad 80 lat temu, dokładnie w tym samym miejscu biegał Harry Schmidt, oznaczony numerem Z-5953, urodzony w maju 1936 r. w Berlinie, trafił tu w kwietniu 1943 r. w dużej grupie Romów i Sinti, a 18 grudnia 1943 r. zginął. Miał tylko siedem lat. Był jednym z ponad 220 tysięcy dzieci, ofiar Auschwitz - podkreślił dyrektor Piotr Cywiński.

- Wiemy o nim, ponieważ zachował się dokument administracji obozowej, świadectwo śmierci. Fałszerstwem na tym dokumencie jest przyczyna śmierci. Jest tam napisane, że zmarł on z powodu zespołu silnego wyniszczenia organizmu. To może się zdarzyć 80-latkowi, a nie 7-latkowi. O jego prawdziwym życiu jednak nie mamy wiele informacji, a to co wiemy pochodzi tylko z tego sfałszowanego dokumentu - powiedział Cywiński.

- Wracamy tutaj każdego roku, zdając sobie sprawę, że nasz świat nie jest doskonały. Ludzie coraz częściej są oceniani po pochodzeniu, wyznawanej wierze, kolorze paszportu - mówił Piotr Cywiński.

- Jakie były ideologiczne przyczyny śmierci Harry’ego Schmidta? Tego nie znajdziemy w tym dokumencie. To, co dzieje się dzisiaj jest złe i bardzo niebezpieczne. Przestrzeń publiczna nie jest już bezpieczna. Do ataków na tle nienawiści i ksenofobii dochodzi coraz częściej. Jeśli się nie przebudzimy, to podejrzewam, że zamiast prawdziwych świadectw życia znów będziemy pisali tylko sfałszowane świadectwa śmierci - podkreślił Piotr Cywiński, dyrektor Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau.

W dniu rocznicy nakładem Muzeum Auschwitz ukazała się również naukowa monografia poświęcona losom Romów i Sinti w niemieckim nazistowskim obozie koncentracyjnym i zagłady Auschwitz. Jej autorami są Piotr Setkiewicz, Sławomir Kapralski i Jerzy Dębski.

Historię romskich ofiar obozu przybliżają także lekcja internetowa „Romowie w Auschwitz”, jeden z odcinków podcastu “O Auschwitz”, a także 7. tom serii edukacyjnej Głosy Pamięci. Na stronach Google Cultural Institute dostępna jest również przygotowana przez Muzeum wystawa „Romowie w Auschwitz”.

W bloku 13, na terenie Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau, dostępna jest wystawa upamiętniająca zagładę Romów i Sinti, która ukazuje szczególny wymiar nazistowskiego ludobójstwa popełnionego na Romach w okupowanej przez nazistów w Europie.

Uroczyste obchody upamiętniające 81. rocznicę Europejskiego Dnia Pamięci o Zagładzie Romów i Sinti zorganizowane zostały przez Stowarzyszenie Romów w Polsce oraz Centralną Radę Niemieckich Sinti i Romów we współpracy z Centrum Historii i Kultury Romów w Oświęcimiu i Państwowym Muzeum Auschwitz-Birkenau.

 

źródło: www.malopolska.pl / Biuro Prasowe UMWM