Setny Jubileusz Parafii Grywałd. Co łączy Grywałd z Tarnobrzegiem

W listopadzie br. odbędą się uroczystości związane ze stuleciem parafii Grywałd.

Sięgając do historii trafiamy na postać Michała Marczaka, urodzonego w Grywałdzie, 20 września 1886. Z zawodu historyk, etnograf, bibliotekarz-archiwista, pedagog i publicysta. Studiował historię i geografię na Uniwersytecie Jagiellońskim. Odegrał on kluczową rolę w historii parafii Grywałd, czyniąc starania do jej odrodzenia. Już jako gimnazjalista był poruszony tym, że mieszkańcy Grywałdu muszą jeździć na nabożeństwa  do Krościenka lub Maniów, ponieważ Grywałd nie miał samodzielnej parafii. Napisał memoriał po łacinie do biskupa Leona Wałęgi, w którym powoływał się na dokumenty historyczne, legendy i tradycje, mówiące o tym, że Grywałd miał w średniowieczu (od XIV do XVI wieku) samodzielną parafię.

Współpracował z lokalnymi władzami. Udało mu się przekonać dziedzica Grywałdu - inżyniera Apolinarego Dziewolskiego - do wsparcia idei. W 1914 r. ustanowiono ekspozyturę w Grywałdzie, natomiast 10 maja 1925 r. bp Leon Wałęga wydał dokument, którym parafia Grywałd wraz z Hałuszową została reaktywowana jako samoistna parafia wraz z siedzibą proboszcza. Pierwszym proboszczem został kKs. Ludwik Czapieński. 

Historycy wskazują powstanie parafii Grywałd przed 1330 r. W źródłach średniowiecznych (1335) pojawiają się wzmianki o miejscowym plebanie. Parafia Grywałd traci suwerenność w roku 1529 i zostaje włączona jako filia do parafii w Krościenku. W czasie zarazy, w roku 1710, proboszcz krościeński stara się o wyodrębnienie Grywałdu, ale do tego nie dochodzi. 

W roku 1841 włościanin Jan Hryc funduje obraz Matki Bożej Śnieżnej jako wyraz starań o własnego duszpasterza i tworzy fundusz na nabożeństwa.

Dopiero w roku 1925 ma miejsce reerygowanie parafii. Biskup tarnowski Leon Wałęga wydał dokument erekcyjny (strona parafii podaje datę: 10 maja 1925 r.). Przywrócenie parafii Grywałd łączono z uroczystością św. Marcina (11 XI), jednak różne źródła podają inną datę świętowania.

Działalność edukacyjna Michała Marczaka (nauczyciel w gimnazjum) i biblioteczna w Tarnobrzegu i Dzikowie sprawiły, że stał się on ważną postacią dla dziedzictwa kulturowego tego regionu.

Po jego śmierci jego pamięć jest kultywowana lokalnie: Biblioteka Miejska Publiczna w Tarnobrzegu nosi jego imię oraz ulica na osiedlu Dzików w Tarnobrzegu. Organizowane są wystawy i wykonane zostały tablice pamiątkowe poświęcone jego osobie. Raz w roku, w październiku przyznawana jest Nagroda im. dr. Michała Marczaka jako wyróżnienie przyznawane regionalistom oraz osobom szczególnie zasłużonym dla poznawania i upowszechniania historii lokalnej (małych ojczyzn) w regionie Tarnobrzega. Organizatorami nagrody są m.in.: Tarnobrzeskie Towarzystwo Historyczne, Muzeum – Zamek Tarnowskich w Tarnobrzegu, Starostwo Powiatowe w Tarnobrzegu. Kapituła nagrody decyduje o laureatach jednomyślnie lub w sposób kolegialny; kryterium to głównie wartość merytoryczna prac (książek, artykułów, badań) oraz wpływ tych prac na lokalną historię i pamięć regionu. 

Przykładowi laureaci: 

Adam Wójcik-Łużycki – -historyk sztuki i muzealnik, wieloletni dyrektor tarnobrzeskiego muzeum, prezes Towarzystwa Przyjaciół Tarnobrzega.
Ks. Marek Flis – proboszcz, regionalista, autor badań i publikacji o historii Majdanu Królewskiego, parafii, lokalnej historii dawnego powiatu tarnobrzeskiego. We wrześniu 2025 delegacja z Krościenka nad Dunajcem w składzie: Elżbieta Kozielec, Bożena Soliwoda, Grzegorz Kozielec rozmawiali w tarnobrzeskim ratuszu z zastępcą prezydenta miasta Kamilem Kalinką oraz Naczelnikiem Wydziału Promocji, Kultury, Sportu i Komunikacji Społecznej, Katarzyną Knap - Sawicką - o zasługach Michała Marczaka urodzonego w Grywałdzie. 

Przy tej okazji, z uwagi na zbliżające się uroczystości dotyczące 100-lecia odnowienia działalności parafii w Grywałdzie, władze miasta na czele z Panem prezydentem otrzymały oficjalne zaproszenie. Obchody te będą miały miejsce w listopadzie. Podczas uroczystości będą wygłoszone prelekcje na temat życia i działalności tej zasłużonej dla obydwu miejscowości postaci.

Bożena Soliwoda