Miejsce, w którym historia oręża ożywa (video)

Nowa odsłona Zbrojowni na Wawelu to podróż przez wieki polskiej i europejskiej sztuki militarnej - od średniowiecznych mieczy po kunsztownie zdobioną broń palną. Nowa ekspozycja, która zostanie otwarta już jutro odkrywa przed zwiedzającymi najcenniejsze zabytki ze zbiorów wawelskich, prezentowane w wyjątkowej, nowoczesnej aranżacji. To miejsce, w którym historia oręża ożywa na nowo.

Zbrojownia wawelska to jedno z tych miejsc, w których historia nabiera realnych kształtów, a dawne dzieje polskiego i europejskiego oręża układają się w imponującą opowieść o sztuce wojennej, kulturze i symbolice władzy. Ekspozycja, rozmieszczona w kilku salach wzgórza wawelskiego – od reprezentacyjnych sien i gotyckich wież po średniowieczne piwnice – prowadzi zwiedzających przez kolejne epoki, prezentując broń nie tylko jako narzędzie walki, ale także jako dzieło sztuki i wyjątkowy świadek minionych czasów.

Już na wejściu zwiedzający trafiają do sieni, gdzie prezentowana jest imponująca kolekcja broni drzewcowej. Największą jej część stanowią halabardy – niegdyś symbol prestiżu dworskich i miejskich gwardii, a także element uzbrojenia oficerów piechoty. Wyjątkowy charakter tego działu podkreśla zespół broni pochodzącej ze zbrojowni elektorów Saksonii z dynastii Wettynów. Wśród nich szczególnie wyróżnia się XVI-wieczna glewia z wizerunkiem Lukrecji, będąca przykładem kunsztu artystycznego tamtego okresu. Nie brakuje tu również broni silnie związanej z historią Polski – glewii opatrzonej herbami Zygmunta III Wazy czy partyzan należących do gwardii nadwornych kolejnych władców Rzeczypospolitej, od Jana Kazimierza po Augusta III Sasa. Całość uzupełnia monumentalny obelisk, na którym zawieszono broń symbolizującą triumfy militarne, a także obraz glorifikujący zwycięstwo pod Smoleńskiem w 1634 roku i chorągiew piechoty Ordynacji Zamojskiej.


Kolejnym przystankiem na trasie zwiedzania jest gotycka wieża Duńska z przełomu XIV i XV wieku, gdzie zgromadzono eksponaty z epoki rozkwitu rycerstwa. Dominują tu miecze – broń o niezwykłym znaczeniu symbolicznym, używana zarówno przez elitę, jak i zwykłych żołnierzy. Wśród nich zwracają uwagę potężne miecze dwuręczne landsknechtów oraz paradny egzemplarz z 1574 roku należący do gwardzisty Juliusza II Brunszwickiego. Niezwykłym walorem tej części jest również para wybitnych zbroi: turniejowa zbroja wykonana przez Konrada Polera około 1490 roku oraz młodzieńcza zbroja Jörga Seusenhofera, którą trzynastoletni Zygmunt August otrzymał jako prezent zaręczynowy. Uwagę przyciągają także artefakty związane z kulturą turniejową – maski używane podczas zabaw karnawałowych i tzw. koronki, czyli groty kopii znalezione na Wawelu.

Trzecia sala zabiera zwiedzających w czasy od schyłku XVI do końca XVIII wieku, prezentując oręż wojsk Rzeczypospolitej zarówno autoramentu narodowego, jak i cudzoziemskiego. Największą dumą tej części jest wspaniały zespół uzbrojenia husarskiego – jednej z najsłynniejszych formacji kawaleryjskich w dziejach Europy. Obok skrzydlatej jazdy podziwiać można także rzadkie karaceny, charakterystyczne dla epoki Jana III Sobieskiego i czasów saskich, orientalne szable oraz wyjątkową głownię szabli hetmana Stanisława Jabłonowskiego. Po stronie autoramentu cudzoziemskiego uwagę przyciągają zachodnioeuropejskie zbroje płytowe oraz zespół rapierów i szpad. Integralną częścią tej sali jest chorągiew nagrobna wojewody Stanisława Barziego – najstarszy tego typu zabytek w Polsce.

Ostatnia przestrzeń na parterze poświęcona jest ręcznej broni palnej i miotającej. Znaleźć tu można bogato zdobione strzelby, pistolety, arkebuzy i petrynały wykonane w najważniejszych ośrodkach rusznikarskich Europy, a także efektowne kusze myśliwskie, w tym egzemplarz wykonany w 1725 roku w Saksonii dla Stanisława Poniatowskiego. Ekspozycja podkreśla znaczenie kolekcjonerstwa broni, które od średniowiecza było świadectwem prestiżu – od radziwiłłowskiego arsenału w Nieświeżu po imponującą kolekcję Brunona Konczakowskiego, z której ponad czterysta egzemplarzy trafiło na Wawel. Wśród najcenniejszych obiektów znajduje się para miniaturowych pistolecików kołowych z końca XVI wieku.

Najbardziej monumentalna część ekspozycji mieści się w trzech średniowiecznych i renesansowych piwnicach. W pierwszej z nich prezentowane są działa – armaty, haubice i moździerze – powstałe od XVII do początku XIX wieku, którym towarzyszą halabardy oraz rekonstrukcje chorągwi krzyżackich zdobytych pod Grunwaldem. Ich obecna forma została wiernie odtworzona na podstawie opisów Jana Długosza i miniatur Stanisława Durinka. Dwie kolejne piwnice mieszczą najcenniejsze wawelskie lufy armatnie – od fundacji królewskich Jagiellonów po dzieła wybitnych ludwisarzy, takich jak Oswald Baldner czy Johann Zacharias Neubert. Wśród nich na szczególną uwagę zasługują lufa odlana w 1506 roku na polecenie Aleksandra Jagiellończyka oraz armaty z połowy XVI wieku wykonane dla Zygmunta Augusta. Historia broni zamyka się lufą z 1779 roku, powstałą za panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego.

Zbrojownia na Wawelu to przestrzeń, w której zwiedzający stykają się z wielowiekową tradycją, kunsztem dawnych rzemieślników i bogactwem kultury militarnej. To opowieść, w której każdy eksponat – od monumentalnej armaty po miniaturowy pistolet – niesie własną historię, tworząc razem jedną z najważniejszych kolekcji broni historycznej w Polsce.

 

źródło: wawel.krakow.pl / opr. wai