Akcja eko-Edukacja: Nietoperz w pokoju, co robić?

Nietoperze są często nazywane latającymi myszami, jednak z gryzoniami nie mają nic wspólnego. Brak wiedzy na temat nietoperzy oraz ich nocny tryb życia wywołuje wśród ludzi lęk. W tym artykule spróbujemy oswoić ich wizerunek. Nietoperze to jedyne ssaki, które opanowały zdolność aktywnego lotu. Zamieszkują jaskinie, tunele, forty, studnie oraz budynki. W zabudowaniach zasiedlają strychy, piwnice i różne zakamarki. W innych schronieniach spędzają lato, a w innych zimę. W okresie letnim samice poszukują kryjówek do założenia kolonii rozrodczej, a samce spędzają lato w stanie kawalerskim. Natomiast zimą nietoperze przemieszczają się do zimowych schronień, gdzie zapadają w stan hibernacji.

W Polsce występuje 28 gatunków nietoperzy, które rozpoznaje się po wielkości i budowie uszu, pyszczka, kształcie i liczbie zębów oraz kolorze sierści i skóry. Na tej podstawie naukowcy dzielą krajowe nietoperze na różne rodzaje: mopki, mroczki, mroczaki, przymroczki, nocki, borowce, karliki, gacki, podkowce i podkasańce. 

Europejskie nietoperze żywią się głównie owadami, które łapią w locie lub zbierają z gruntu, liści, kory itp. Nietoperze są bardzo pomocne podczas masowych pojawów owadzich szkodników upraw rolnych lub leśnych. Im większy nietoperz, tym chętniej będzie polował na większe ofiary, natomiast mniejsze gatunki częściej polują na małe owady. W ten sposób jeden nocek duży zje w ciągu jednej nocy kilkadziesiąt chrząszczy, a nocek rudy kilkaset komarów. Każdy nietoperz zjada co noc masę owadów odpowiadającą 30% masy swojego ciała. Jeśli więc liczbę owadów łowionych co noc przez wszystkie nietoperze w jakiejś kolonii pomnożymy przez liczbę dni od wiosny do jesieni, to wyjdą nam ogromne ilości np. komarów, jakie dana kolonia nietoperzy zabija w czasie jednego ciepłego sezonu. Warto więc szanować nietoperze, ponieważ są darmowym i ekologicznym „środkiem owadobójczym”. 

Do polowania i orientacji w przestrzeni nietoperze używają echolokacji. Lecący nietoperz wydaje tzw. ultradźwięki (niesłyszalne dla nas ludzi), które rozchodzą się w przestrzeni. Gdy głos nietoperza natrafi na przeszkodę, odbija się od niej i echem powraca do jego uszu. W ten sposób nietoperz potrafi zlokalizować drobnego owada lub obiekt w przestrzeni. Dlatego też nietoperze nie wplątują się w ludzkie włosy, ponieważ ultradźwięki pozwalają im dobrze „usłyszeć” naszą fryzurę.

Posługiwanie się słuchem lepiej niż wzrokiem spowodowało rozwój u nietoperzy dużych uszu, nierzadko o skomplikowanej strukturze. Podobnie skomplikowany kształt może mieć nos nietoperzy. U podkowców nos pomaga we wzmacnianiu wydawanych ultradźwięków. Nie wszystkie nietoperze mają uszy tak duże, jak gacki, pod względem wyglądu uszu gatunki nietoperzy różnią się między sobą. Upowszechnił się mit, że nietoperze nie mają oczu. Mają one małe oczy i dobrze widzą na bliskie odległości, jednak do orientacji w ciemności echolokacja jest bardziej pomocna. Niektóre gatunki nietoperzy mogą wydawać dźwięki słyszalne dla ludzi, przypominające trzaski lub piski. Są to tzw. głosy socjalne, służące do porozumiewania się między osobnikami danego gatunku.

Czasem może się zdarzyć, że w pogoni za owadem lecącym w kierunku lampy świecącej w naszym mieszkaniu nietoperz wpadnie nam przypadkiem do pokoju. Co wtedy? Nie panikuj, otwórz szeroko okno, rozsuń zasłony i firanki, zgaś światło, zabierz psa/kota i wyjdź z pokoju, zamykając za sobą drzwi, aby nietoperz nie poleciał do innych pomieszczeń. Po kwadransie możesz wrócić do pokoju, aby sprawdzić, czy nietoperz wyleciał. Jeśli nie – daj mu więcej czasu, aż do skutku. Możesz też stanąć pod ścianą i obserwować w ciemności lot nietoperza, aby upewnić się, że faktycznie wyleciał on z pokoju. Jeśli zostawisz nietoperza w spokoju, samodzielnie znajdzie on drogę ewakuacji z mieszkania.

Pamiętaj! Jeśli znajdziesz dzikie zwierzę potrzebujące pomocy zadzwoń do odpowiednich służb: straży miejskiej (tel. 986), lokalnego komisariatu policji, centrum zarządzania kryzysowego, albo do najbliższego ośrodka rehabilitacji dzikich zwierząt. Poradę można też uzyskać dzwoniąc do Fundacji Dzika Klinika na numer telefonu: 790 36 99 36.

Opracowanie artykułu Joanna D. Wójcik, Fundacja Dzika Klinika – Centrum Pomocy dla Dzikich Zwierząt, w ramach zadania „Ochrona różnorodności biologicznej ekosystemów zurbanizowanych – platforma edukacyjna – VI edycja wirtualna”, współfinansowanego ze środków Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Krakowie. Redakcja – Anna Mendel. Autorka infografiki – Justyna Kierat.